Kto może kupić aptekę
Krąg kupujących wyznacza prawo, a nie rynek. Zgodnie z art. 99 ust. 4 ustawy Prawo farmaceutyczne prawo do uzyskania zezwolenia ma farmaceuta z prawem wykonywania zawodu, który prowadzi jednoosobową działalność, oraz spółka jawna albo partnerska, której wspólnikami są wyłącznie farmaceuci, a jedynym przedmiotem działalności prowadzenie aptek. Kupujący nie może przy tym, razem ze swoimi spółkami, prowadzić co najmniej czterech aptek ogólnodostępnych (art. 99 ust. 3a).
W praktyce aptekę kupuje jedna z trzech osób. Kierownik albo farmaceuta, który w niej pracuje i zna pacjentów. Właściciel jednej lub dwóch aptek w okolicy, który chce domknąć rynek w swoim mieście. Młody farmaceuta z kredytem, dla którego to pierwsza apteka. Każdy z nich liczy cenę inaczej. Pracownik zapłaci za ciągłość, sąsiad za to, że zabiera konkurenta, a kredytobiorca tyle, ile bank uzna za spłacalne z zysku apteki. Najwyższą cenę daje zwykle sąsiad, bo część zysku przejętej apteki trafi i tak do jego drugiej placówki.
Przykładowa apteka osiedlowa na liczbach
Apteka działa od 14 lat na dużym osiedlu w mieście wojewódzkim, bez przychodni w budynku. Obrót netto z ostatnich 12 miesięcy to 3,4 mln zł, z czego 46 procent to leki na receptę. Właściciel jest farmaceutą, prowadzi ją w jednoosobowej działalności, sam jest kierownikiem i stoi za pierwszym stołem przez pięć dni w tygodniu. Pracuje z nim jeden farmaceuta i dwóch techników. Zysk przed odsetkami, podatkami i amortyzacją wynosi 410 tys. zł, a na półkach jest towar za 450 tys. zł w cenach zakupu. Wszystkie liczby są umowne.
| Pozycja | Kwota |
|---|---|
| EBITDA z ksiąg | 410 tys. zł |
| Minus rynkowe wynagrodzenie kierownika apteki z kosztami pracodawcy | minus 170 tys. zł |
| Plus samochód i telefon właściciela w kosztach firmy | plus 24 tys. zł |
| Plus jednorazowa wymiana systemu aptecznego | plus 26 tys. zł |
| EBITDA po korektach | 290 tys. zł |
Najważniejsza jest pierwsza korekta. Właściciel, który pracuje bez pensji, widzi w księgach 410 tys. zł zysku i od tego liczy cenę. Kupujący widzi 290 tys. zł, bo za pracę kierownika ktoś musi zapłacić. Ta różnica przy mnożniku 4 to 480 tys. zł w cenie i to ona najczęściej rozbija pierwsze rozmowy.
Ile jest warta apteka w trzech wariantach
Apteka bez przychodni w budynku zależy od pacjentów z osiedla i od tego, czy w pobliżu nie otworzy się konkurencja w nowej galerii handlowej. Przyjmujemy więc mnożniki 3, 4 i 5. To założenie przykładu dla jednej apteki prowadzonej przez właściciela, a nie norma rynkowa.
| Wariant | Kto zwykle płaci tyle | Mnożnik | Cena bez zapasu | Cena z zapasem 450 tys. zł |
|---|---|---|---|---|
| Niski | Farmaceuta z kredytem, bank liczy spłatę z zysku | 3 | 870 tys. zł | 1,32 mln zł |
| Bazowy | Pracownik apteki, płaci za ciągłość | 4 | 1,16 mln zł | 1,61 mln zł |
| Wysoki | Właściciel apteki w sąsiedztwie, przejmuje konkurenta | 5 | 1,45 mln zł | 1,90 mln zł |
Ten sam rachunek na swoich danych zrobisz w kalkulatorze na stronie wycena apteki. Tam też jest przykład apteki przy przychodni, która przy podobnym obrocie dostaje wyższą krotność, bo recepty przychodzą z gabinetów piętro niżej. Szerzej o tym, skąd biorą się mnożniki, piszemy w tekście mnożnik EBITDA przy sprzedaży firmy.
Trzy formy sprzedaży apteki
| Forma | Co przechodzi na kupującego | Zezwolenie | Podatki |
|---|---|---|---|
| Sprzedaż przedsiębiorstwa apteki | Całość: zapas, wyposażenie, najem, pracownicy, nazwa | Przeniesienie decyzją inspektora (art. 104a) na wniosek nabywcy | Bez VAT (art. 6 ustawy o VAT), kupujący płaci PCC, 2 procent od ruchomości i 1 procent od praw majątkowych |
| Sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa | Jedna apteka z kilku prowadzonych przez sprzedającego | Przeniesienie jak wyżej, dotyczy tej jednej apteki | Bez VAT, jeśli część jest wyodrębniona organizacyjnie i finansowo |
| Wejście kupującego do spółki jawnej farmaceutów | Ogół praw i obowiązków wspólnika | Zostaje przy spółce, nowy wspólnik musi być farmaceutą (art. 99 ust. 4) | PCC 1 procent od ceny, rozliczenie według umowy spółki |
Sprzedaż przedsiębiorstwa jest najczęstsza, bo jest najprostsza dla obu stron i nie wymaga VAT od zapasu. Warunki wyłączenia z VAT opisuje art. 6 ustawy o VAT. Gdy sprzedajesz jedną aptekę z kilku, sprawdź, czy ma własną ewidencję i zespół, bo inaczej urząd może uznać transakcję za sprzedaż pojedynczych składników z VAT. Rachunek dla wydzielonej części opisuje strona wycena zorganizowanej części przedsiębiorstwa.
Harmonogram sprzedaży apteki do dnia przekazania
| Etap | Co się dzieje | Na co uważać |
|---|---|---|
| Przygotowanie | Korekty EBITDA, przedział ceny, protokoły kontroli, umowa najmu | Wynajmujący musi zgodzić się na nowego najemcę |
| Rozmowy i list intencyjny | Cena bez zapasu, sposób liczenia zapasu, termin | Zapisz, że zapas liczy się w cenach zakupu z faktur |
| Umowa przedwstępna | Zaliczka, warunek przeniesienia zezwolenia | Umowa przyrzeczona dopiero po decyzji albo z warunkiem |
| Wniosek o przeniesienie zezwolenia | Kupujący składa wniosek do inspektora farmaceutycznego | Ustal, kto prowadzi aptekę do dnia decyzji |
| Umowa przyrzeczona i przekazanie | Remanent, przekazanie kluczy, systemu i dokumentacji | Pracownicy przechodzą na kupującego z art. 23 z indeksem 1 Kodeksu pracy |
| Po przekazaniu | Kupujący zawiera umowę z NFZ na realizację recept | Do tego czasu recepty refundowane mogą być wstrzymane |
Najwięcej sporów rodzi okres między podpisaniem umowy a decyzją o przeniesieniu zezwolenia. Sprzedający już sprzedał, a kupujący jeszcze nie ma zezwolenia. Dobra umowa ustala, że sprzedaż przedsiębiorstwa następuje z chwilą wydania decyzji, a do tego dnia aptekę prowadzi sprzedający na swój rachunek albo na rachunek kupującego, z rozliczeniem zysku za ten okres.
Jak rozliczyć zapas, żeby nie stracić
Zapas to w aptece często jedna trzecia całej kwoty, więc jego rozliczenie decyduje o realnej cenie. W przykładzie to 450 tys. zł przy cenie apteki od 870 tys. do 1,45 mln zł. Trzy zasady chronią sprzedającego. Remanent robi się w dniu przekazania, z udziałem obu stron, i wycenia w cenach zakupu netto z ostatnich faktur, a nie w cenach detalicznych ani w cenach z cennika hurtowni po rabatach, które dostaje kupujący. Towar z datą ważności krótszą niż ustalona w umowie, na przykład trzy miesiące, rozlicza się z rabatem, a nie wyłącza w całości. Leki z listy zwrotów do hurtowni zwraca się przed remanentem, bo po przekazaniu zwrot zrobi już kupujący na swoje konto.
Kupujący z kredytem często proponuje, żeby zapas spłacić w ratach. Można się na to zgodzić tylko z zabezpieczeniem, na przykład wekslem albo zastawem rejestrowym, bo zapas sprzedaje się szybciej, niż spływają raty.
Czy w aptece da się zrobić earn-out
Rzadko. W innych branżach część ceny płaci się po roku, jeśli firma utrzyma zysk. W aptece kupujący przejmuje zarządzanie od pierwszego dnia, a zysk zależy od jego zakupów w hurtowniach, cen i obsady, więc sprzedający nie ma wpływu na wynik, od którego zależałaby dopłata. Częściej stosuje się dwie raty: główna płatność przy przekazaniu i 10 do 15 procent ceny po roku, zabezpieczona i niezależna od wyników, albo zatrzymanie sprzedającego jako farmaceuty na pół roku za wynagrodzeniem, żeby pacjenci przeszli do nowego właściciela.
Kupujący nie podniesie też obrotu reklamą, bo art. 94a ustawy Prawo farmaceutyczne zakazuje reklamy aptek. Płaci więc tylko za ruch, który apteka ma dziś, i to dlatego dane o liczbie recept i paragonów są w negocjacji mocniejsze niż jakakolwiek prognoza. Inaczej jest w branżach bez takiego zakazu, gdzie właściciel po zakupie może odbudować sprzedaż marketingiem, a gotowy plan działań na start daje aimarketer.pl.
Najczęstsze błędy przy sprzedaży apteki
- Cena liczona od zysku z ksiąg, bez odjęcia pensji kierownika. Kupujący i tak to odejmie, a pierwsza oferta za wysoko zamyka rozmowę.
- Zapas wliczony w cenę apteki zamiast rozliczony osobno. Sprzedający płaci wtedy za swój towar dwa razy.
- Brak zgody wynajmującego przed listem intencyjnym. Bez najmu zezwolenie nie ma lokalizacji.
- Umowa bez warunku przeniesienia zezwolenia. Gdy inspektor odmówi, strony zostają z podpisaną sprzedażą, której nie da się wykonać.
- Rozmowa tylko z jednym kupującym. Krąg jest wąski, ale zwykle są przynajmniej dwie osoby: pracownik i właściciel apteki w okolicy.
Ile kosztuje przygotowanie sprzedaży
Najtańszy jest rachunek, który zrobisz sam w kalkulatorze, i on zwykle wystarcza do pierwszej rozmowy z kupującym. Operat od rzeczoznawcy albo wycena od doradcy jest potrzebna, gdy kupujący finansuje zakup kredytem i bank wymaga dokumentu, albo gdy sprzedaż rozlicza wspólników spółki jawnej. Widełki cen takich opracowań zebraliśmy w artykule ile kosztuje wycena firmy. Do tego dochodzi prawnik do umowy i wniosku o przeniesienie zezwolenia oraz doradca podatkowy, jeśli sprzedajesz jedną aptekę z kilku.