Co kupujący płaci za firmę transportową
Kupujący firmy transportowej płaci za trzy rzeczy: powtarzalne zlecenia, ludzi i sprawną flotę. Ciągniki da się kupić na rynku wtórnym w tydzień, więc ich wartość księgowa nie jest ceną firmy. Zlecenia, umowy ramowe z nadawcami i kierowcy z uprawnieniami nie są do kupienia w tydzień, i za nie płaci się krotność zysku.
Do tego dochodzi pytanie o właściciela. Wielu przewoźników sam jest dyspozytorem, negocjuje stawki i zna dyrektorów logistyki u klientów. Kupujący, który tego nie zastąpi, obniża cenę albo prosi o okres przejściowy i część ceny odroczoną. Warto wiedzieć o tym przed rozmową, a nie w jej trakcie.
Przykład firmy z 12 ciągnikami na liczbach
Firma działa od 9 lat, wozi ładunki drobnicowe i paletowe po kraju i do Niemiec, ma 12 ciągników siodłowych z naczepami i 15 kierowców. Przychody za ostatnie 12 miesięcy to 9,6 mln zł, czyli średnio 800 tys. zł na ciągnik. Właściciel jest też dyspozytorem i nie pobiera pensji. Największy klient daje 38 procent przychodów. Wszystkie liczby są umowne.
| Pozycja | Kwota |
|---|---|
| EBITDA z ksiąg | 1 250 tys. zł |
| Minus wynagrodzenie dyspozytora i prezesa z kosztami pracodawcy | minus 168 tys. zł |
| Minus rezerwa na naprawy czterech najstarszych ciągników | minus 90 tys. zł |
| Plus prywatne auto właściciela w kosztach firmy | plus 35 tys. zł |
| EBITDA po korektach | 1 027 tys. zł |
Najbardziej bolesna jest pierwsza korekta. Właściciel widzi w księgach 1,25 mln zł zysku, kupujący widzi nieco ponad milion, bo za pracę dyspozytora ktoś musi zapłacić. Druga korekta bierze się z tego, że EBITDA nie uwzględnia zużycia floty, a stare ciągniki z ceną naprawy rosnącą rok po roku obniżają przyszły zysk.
Dlaczego leasing zmienia cenę o miliony
Przy leasingu finansowym raty kapitałowe nie wchodzą w koszty EBITDA, więc zysk wygląda dobrze, a dług zostaje. Kupujący odlicza niespłacony kapitał leasingowy od ceny, tak samo jak kredyt. W przykładzie pozostałe raty to 2,3 mln zł, a gotówka na rachunkach to 0,2 mln zł, więc dług netto wynosi 2,1 mln zł.
| Wariant | Mnożnik EBITDA | Wartość przedsiębiorstwa | Dług netto | Cena kapitału |
|---|---|---|---|---|
| Niski | 3 | 3,08 mln zł | 2,10 mln zł | 0,98 mln zł |
| Bazowy | 4 | 4,11 mln zł | 2,10 mln zł | 2,01 mln zł |
| Wysoki | 5 | 5,14 mln zł | 2,10 mln zł | 3,04 mln zł |
Mnożniki 3, 4 i 5 to założenie przykładu dla małej firmy z jednym dominującym klientem i zależnością od właściciela, a nie norma rynkowa. Zmiana mnożnika o jeden punkt przesuwa cenę kapitału o ponad milion złotych, bo dług stoi w miejscu. To działa w obie strony i dlatego warto zobaczyć, jak jedna krotność zmienia cenę. Wynik dla własnych liczb policzysz w kalkulatorze wyceny firmy.
Jeśli leasing jest operacyjny i raty są w kosztach, EBITDA jest niższa, a dług nie występuje. Sprawdź w umowach, który to rodzaj, zanim zaczniesz liczyć, bo pomyłka w tym miejscu zmienia cenę bardziej niż sam mnożnik.
Klient na 38 procent przychodów
Kupujący zapyta o największego klienta jako pierwszą rzecz. Jeśli kontrakt kończy się za pół roku i nie ma na niego umowy ramowej, część kupujących wycenia firmę tak, jakby ten przychód zniknął. W przykładzie utrata klienta obniżyłaby EBITDA mniej więcej o połowę wkładu tego klienta w zysk, więc cena kapitału spadłaby poniżej wariantu niskiego.
Co robi sprzedający: przed rozmową przedłuża umowę z klientem lub jej część formalizuje i przygotowuje historię obrotu z podziałem na klientów z ostatnich trzech lat. Kupujący, który widzi stabilne relacje, płaci wyższą krotność. Jeśli kupujący i tak woli ostrożność, strony dzielą cenę przez earn-out, czyli część płatną po 12 miesiącach, jeśli klient zostanie.
Licencja i zezwolenia nie przechodzą same
Wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy wymaga licencji, a przewóz międzynarodowy licencji wspólnotowej. Zasady określa ustawa o transporcie drogowym. Licencja jest wydawana konkretnemu przedsiębiorcy, a przedsiębiorca musi wykazać dobrą reputację, zdolność finansową i kompetencje zawodowe osoby zarządzającej transportem. Kupując same ciągniki, nic z tego nie dostajesz.
Dlatego w praktyce najczęściej sprzedaje się udziały spółki, która ma licencję, a nie majątek. Kupujący przejmuje spółkę razem z jej historią, kontraktami i pracownikami, a zmianę właściciela zgłasza organowi licencyjnemu. Wtedy to samo ryzyko ma jednak wymiar odwrotny: kupujący dziedziczy zaległości, mandaty, kontrole i niezapłacone podatki. Prawnik powinien sprawdzić tę część przed ceną, a w umowie powinna się znaleźć odpowiedzialność sprzedającego za okres sprzed przejęcia.
Trzy formy sprzedaży i ich skutki
| Forma | Co przechodzi | Licencja | Najważniejszy skutek |
|---|---|---|---|
| Sprzedaż udziałów spółki | Cała spółka z umowami i zobowiązaniami | Zostaje w spółce | Kupujący dziedziczy historię, sprzedający płaci podatek od zysku z udziałów |
| Sprzedaż przedsiębiorstwa | Majątek, umowy, pracownicy | Kupujący musi mieć własną | Wyłączenie z VAT na podstawie art. 6 ustawy o VAT, przejęcie pracowników z mocy prawa |
| Sprzedaż samych ciągników | Tylko pojazdy | Nie przechodzi | VAT od każdej sprzedaży, firma nie jest sprzedana |
Jeśli firma transportowa jest oddziałem większej grupy, rachunek opisuje strona wycena zorganizowanej części przedsiębiorstwa.
Lista do uporządkowania przed pierwszą rozmową
1. Wykaz floty z rokiem produkcji, przebiegiem i rodzajem leasingu oraz saldem do spłaty każdej umowy.
2. Przychody według klientów z ostatnich trzech lat i umowy z klientami o udziale powyżej 10 procent.
3. Uprawnienia: licencja, licencja wspólnotowa, certyfikat kompetencji osoby zarządzającej transportem, ważność badań i szkoleń kierowców.
4. Rozliczenia kierowców: dieta, noclegi, czas pracy, bo kontrole z tego okresu wpływają na cenę.
5. Mandaty, kary z kontroli drogowych i spory z klientami o uszkodzony ładunek.
6. Osoba, która po sprzedaży przejmie dyspozytora i kontakt z klientami.
Najczęstsze błędy sprzedających firmy transportowe
Pierwszy to liczenie ceny od wartości floty z księgi, bez odjęcia leasingu. Drugi to pokazywanie EBITDA bez pensji dyspozytora. Trzeci to pomijanie rezerwy na naprawy starszych ciągników, którą kupujący doliczy sam. Czwarty to ukrywanie zależności od jednego klienta, bo wychodzi na jaw w pierwszych dniach badania firmy i psuje zaufanie do reszty liczb. Piąty to wybór formy sprzedaży przed wyceną, zamiast po niej.
Kiedy sam kalkulator nie wystarczy
Kalkulator daje przedział, z którym sprawdzisz ofertę kupującego albo przygotujesz własną cenę wywoławczą. Gdy cena ma się obronić przed bankiem kupującego, przy sporze wspólników albo w sądzie, potrzebny jest operat, a jego koszt opisuje artykuł ile kosztuje wycena firmy. Ogólną ścieżkę sprzedaży firmy opisuje strona wycena firmy na sprzedaż.